रेशन दुकानाच्या वेळेची वाट पाहावी लागणार नाही, रांगेत उभे राहण्याचा त्रासही कमी होणार! नाशिकमध्ये महाराष्ट्रातील पहिले ‘अन्नपूर्ती धान्य एटीएम’ सुरू करण्यात आले आहे. या सुविधेमुळे पात्र रेशनधारकांना त्यांच्या सोयीनुसार दिवस-रात्र धान्य घेता येणार आहे. 17 ऑक्टोबर 2026 रोजी अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री छगन भुजबळ यांच्या हस्ते या केंद्राचे उद्घाटन झाले. महाराष्ट्र शासन आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक अन्न कार्यक्रमाच्या सहकार्याने हा उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे.
नाशिकमध्ये धान्य एटीएम कुठे सुरू झाले?
हे धान्य एटीएम नाशिक रोड परिसरातील गोरेवाडी रोड, डिस्टिलरी क्वार्टर येथे सुरू करण्यात आले आहे. रेशन दुकानांच्या ठरावीक वेळेमुळे अनेक नागरिकांना धान्य घेण्यासाठी अडचणी येतात. विशेषतः कामानिमित्त दिवसभर बाहेर असणारे नागरिक आणि स्थलांतरित कामगार यांना या सुविधेचा फायदा होऊ शकतो.
सध्या नाशिकमध्ये या उपक्रमाची सुरुवात झाली असून, पुढील टप्प्यात नागपूर आणि ठाणे येथेही अशी केंद्रे सुरू करण्याचे नियोजन असल्याचे वृत्त आहे.
धान्य एटीएममधून रेशन कसे मिळणार?
सामान्य पैशांच्या एटीएमप्रमाणेच हे मशीन स्वयंचलित पद्धतीने काम करते; मात्र यातून पैसे नव्हे, तर रेशनचे धान्य मिळते. लाभार्थ्याची ओळख पडताळून त्याच्या पात्रतेनुसार धान्य वितरित करण्याची व्यवस्था आहे.
धान्य घेण्यासाठी साधारणपणे पुढील प्रक्रिया असू शकते:
- मशीनवर आवश्यक माहिती नोंदवणे.
- आधारशी संबंधित ओळख किंवा बायोमेट्रिक पडताळणी पूर्ण करणे.
- प्रणालीमध्ये लाभार्थ्याची पात्रता तपासणे.
- पात्रतेनुसार उपलब्ध धान्य स्वीकारणे.
प्रत्यक्ष वापरासाठी कोणती माहिती द्यावी लागेल आणि पडताळणीची नेमकी पद्धत काय आहे, हे केंद्रावर उपलब्ध सूचनांनुसार तपासावे.
आता 24 तास रेशन मिळणार का?
होय, या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश पात्र लाभार्थ्यांना रेशन दुकानांच्या नियमित वेळेच्या मर्यादेपलीकडे धान्य मिळवून देणे हा आहे. या केंद्रासाठी 24 तास सेवा उपलब्ध करून देण्याची माहिती देण्यात आली आहे.
त्यामुळे कामावर जाणारे नागरिक, रोजंदारीवर काम करणारे मजूर आणि दिवसा रेशन दुकानात जाण्यास वेळ न मिळणाऱ्या कुटुंबांना सोयीचा पर्याय मिळू शकतो. मात्र, मशीनची सेवा, देखभाल किंवा धान्याचा साठा यामुळे प्रत्यक्ष उपलब्धतेत बदल होऊ शकतो.
मशीनमधून किती धान्य मिळणार?
उपलब्ध वृत्तांनुसार, या मशीनमधून सुमारे 35 सेकंदांत 25 किलोपर्यंत धान्य वितरित करण्याची क्षमता असल्याचे सांगण्यात आले आहे. मशीनची साठवण क्षमता सुमारे 25 क्विंटल असल्याचाही उल्लेख आहे.
लक्षात ठेवा, ही मशीनची क्षमता आहे. प्रत्येक रेशनधारकाला 25 किलो धान्य मिळेलच असे नाही. कुटुंबाला मिळणारे धान्य त्यांचे रेशन कार्ड, शासकीय पात्रता आणि लागू नियमांनुसार ठरते.
‘वन नेशन, वन रेशन कार्ड’चा लाभ मिळेल का?
धान्य एटीएममध्ये डिजिटल पडताळणीचा वापर होत असल्याने सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेतील प्रक्रिया अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, देशातील कोणत्याही भागातील रेशनधारकाला या विशिष्ट केंद्रावर धान्य मिळेल का, याची खात्री अधिकृत सूचनांमधून करून घ्यावी. ‘वन नेशन, वन रेशन कार्ड’ अंतर्गत पात्रता आणि पोर्टेबिलिटीचे नियम लागू राहतात.
रेशनधारकांना कोणते फायदे होऊ शकतात?
या उपक्रमामुळे पुढील फायदे अपेक्षित आहेत:
- रेशन दुकानांच्या वेळेवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते.
- रांगेत थांबण्याचा वेळ वाचू शकतो.
- डिजिटल पडताळणीमुळे वितरण प्रक्रियेत पारदर्शकता वाढू शकते.
- धान्याचे स्वयंचलित मोजमाप होण्यास मदत होऊ शकते.
- कामगार आणि स्थलांतरित कुटुंबांसाठी धान्य घेणे अधिक सोयीचे होऊ शकते.
अधिकृत माहिती कुठे तपासायची?
रेशन कार्ड, धान्याचे प्रमाण आणि सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेशी संबंधित माहितीसाठी महाराष्ट्र शासनाच्या अन्न व नागरी पुरवठा विभागाच्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या:
अधिकृत संकेतस्थळ: https://rcms.mahafood.gov.in/
निष्कर्ष
नाशिकमध्ये सुरू झालेले ‘अन्नपूर्ती धान्य एटीएम’ हे रेशन वितरण अधिक सोयीस्कर करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहे. पात्र लाभार्थ्यांना दिवस-रात्र धान्य घेण्याचा पर्याय मिळाल्याने रेशन दुकानांच्या वेळेमुळे होणारी गैरसोय कमी होण्याची अपेक्षा आहे. या सुविधेचा लाभ घेण्यापूर्वी केंद्राची प्रत्यक्ष उपलब्धता, पात्रता आणि आवश्यक पडताळणीची माहिती तपासावी.
महत्त्वाची सूचना: धान्य एटीएममधून मिळणारे धान्य प्रत्येक लाभार्थ्याच्या शासकीय पात्रतेनुसारच असेल. मशीनची क्षमता म्हणजे प्रत्येक कुटुंबाला मिळणारे धान्य नव्हे.