मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन देणे, त्यांचे शिक्षण सुरू राहावे यासाठी मदत करणे आणि मुलींचे भविष्य आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित करण्याच्या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने माझी कन्या भाग्यश्री योजना सुरू केली होती. या योजनेअंतर्गत पात्र मुलींच्या नावाने बँकेत मुदत ठेव स्वरूपात रक्कम जमा करण्याची तरतूद होती.
मात्र, या योजनेबाबत माहिती घेताना एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. महाराष्ट्र शासनाने १ एप्रिल २०२३ पासून माझी कन्या भाग्यश्री (सुधारित) योजनेऐवजी लेक लाडकी योजना सुरू करण्यास मान्यता दिली. त्यामुळे नवीन लाभासाठी अर्ज करण्यापूर्वी सध्याच्या योजनेचे नियम तपासणे गरजेचे आहे.
या लेखात माझी कन्या भाग्यश्री योजनेची जुनी लाभरचना, पात्रतेच्या अटी, आवश्यक कागदपत्रे आणि सध्या उपलब्ध असलेल्या पर्यायी योजनेची माहिती सोप्या भाषेत जाणून घेऊया.
माझी कन्या भाग्यश्री योजना काय होती?
माझी कन्या भाग्यश्री ही महाराष्ट्रातील मुलींच्या कल्याणासाठी राबवण्यात आलेली योजना होती. मुलींचा जन्मदर वाढवणे, त्यांचे शिक्षण आणि आरोग्य यांना प्रोत्साहन देणे तसेच कुटुंबात मुलींबाबत सकारात्मक दृष्टिकोन निर्माण करणे हा या योजनेचा प्रमुख उद्देश होता.
१ ऑगस्ट २०१७ रोजीच्या सुधारित नियमांनुसार, पात्र कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नाची मर्यादा ७.५० लाख रुपये होती. योजनेतील लाभ कुटुंबातील मुलींची संख्या आणि कुटुंब नियोजनाच्या अटींनुसार ठरत होता.
माझी कन्या भाग्यश्री योजनेचे लाभ
जुन्या सुधारित योजनेच्या नियमांनुसार:
- एका मुलीनंतर कुटुंब नियोजनाची शस्त्रक्रिया केल्यास मुलीच्या नावाने ५०,००० रुपये मुदत ठेवीत जमा करण्याची तरतूद होती.
- दोन मुलींच्या बाबतीत पात्रतेनुसार प्रत्येकी २५,००० रुपये जमा करण्याची तरतूद होती.
- योजनेच्या नियमांनुसार मुलीच्या वयाच्या ठरावीक टप्प्यांवर व्याजाचा लाभ मिळू शकत होता.
- वयाची १८ वर्षे पूर्ण होणे, दहावीची परीक्षा उत्तीर्ण होणे आणि अविवाहित असणे यांसारख्या अटी अंतिम लाभासाठी लागू होत्या.
हे लाभ जुन्या योजनेच्या नियमांवर आधारित आहेत. प्रत्येक अर्जदाराला लाभ मिळेलच असे नाही आणि सध्याच्या नवीन अर्जांसाठी ही योजना सुरू आहे असे समजू नये.
माझी कन्या भाग्यश्री योजनेसाठी पात्रता
जुन्या सुधारित योजनेच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार प्रमुख अटी पुढीलप्रमाणे होत्या:
- संबंधित कुटुंब महाराष्ट्राचे रहिवासी असणे आवश्यक होते.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ७.५० लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसणे आवश्यक होते.
- मुलीच्या जन्माची अधिकृत नोंद असणे गरजेचे होते.
- योजनेच्या नियमानुसार कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रियेचा पुरावा सादर करणे आवश्यक होते.
- मुलींची संख्या, जन्माचा कालावधी आणि इतर अटींनुसार पात्रता ठरत होती.
या अटी जुन्या योजनेशी संबंधित आहेत. त्यामुळे नवीन अर्जदारांनी त्यांना सध्याच्या योजनेचे नियम समजू नये.
आवश्यक कागदपत्रे कोणती होती?
जुन्या योजनेच्या अर्जासाठी खालील कागदपत्रे लागू होऊ शकत होती:
- अर्जाचा नमुना
- मुलीचे जन्म नोंदणी प्रमाणपत्र
- पालकांचे आधार कार्ड
- मुलीचे आधार कार्ड, लागू असल्यास
- कुटुंबाच्या उत्पन्नाचा दाखला
- महाराष्ट्रातील रहिवासाचा पुरावा
- कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रियेचे प्रमाणपत्र
- बँक खात्याशी संबंधित आवश्यक कागदपत्रे
अंतिम कागदपत्रांची यादी संबंधित शासन निर्णय आणि विभागीय सूचनांनुसार तपासणे आवश्यक आहे.
माझी कन्या भाग्यश्री योजनेसाठी अर्ज कसा करावा?
माझी कन्या भाग्यश्री (सुधारित) योजना १ एप्रिल २०२३ पासून लेक लाडकी योजनेने बदलण्यात आली आहे. त्यामुळे नवीन लाभासाठी जुना अर्ज भरून पाठवण्याऐवजी सध्याच्या योजनेची माहिती तपासा.
माहितीसाठी पुढील अधिकृत स्रोत वापरता येतील:
- महाराष्ट्र शासनाचे संकेतस्थळ: https://www.maharashtra.gov.in/
- महिला व बाल विकास विभाग: https://womenchild.maharashtra.gov.in/
जुन्या योजनेत आधीच नोंदणी केलेली असल्यास किंवा मंजूर लाभ प्रलंबित असल्यास संबंधित अंगणवाडी सेविका, बाल विकास प्रकल्प अधिकारी किंवा महिला व बाल विकास विभागाच्या कार्यालयाशी संपर्क साधून आपल्या प्रकरणाची सद्यस्थिती जाणून घ्या.
लेक लाडकी योजना: सध्याच्या पर्यायाची माहिती
महाराष्ट्र शासनाच्या ३० ऑक्टोबर २०२३ च्या शासन निर्णयानुसार, १ एप्रिल २०२३ पासून मुलींच्या सक्षमीकरणासाठी लेक लाडकी योजना सुरू करण्यास मान्यता देण्यात आली. या योजनेअंतर्गत पात्र पिवळे आणि केशरी शिधापत्रिकाधारक कुटुंबांतील मुलींना विविध शैक्षणिक टप्प्यांवर आर्थिक मदவி देण्याची तरतूद आहे.
या योजनेची पात्रता, अर्ज प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रे अधिकृत शासन निर्णयानुसार तपासावीत. केवळ जुनी माझी कन्या भाग्यश्री योजनेची माहिती पाहून नवीन लाभासाठी पात्रता निश्चित करू नये.
निष्कर्ष
माझी कन्या भाग्यश्री योजना मुलींच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी आणि शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू करण्यात आली होती. मात्र, १ एप्रिल २०२३ पासून तिच्या जागी लेक लाडकी योजना लागू करण्यास महाराष्ट्र शासनाने मान्यता दिली आहे. त्यामुळे नवीन अर्ज करण्यापूर्वी सध्याच्या योजनेचे नियम तपासणे आणि जुन्या योजनेतील प्रलंबित लाभांसाठी संबंधित सरकारी कार्यालयाशी संपर्क साधणे महत्त्वाचे आहे.