बँक खात्यात अचानक पैसे जमा झाले अन् अनोळखी फोन आला? सावधान! SBI चा UPI फसवणुकीबाबत मोठा इशारा UPI Alert

UPI Alert लाडकी बहीण योजनेचे हप्ते किंवा इतर शासकीय अनुदानाची वाट पाहणाऱ्या महिलांना आणि सर्वसामान्य बँक ग्राहकांना लक्ष्य करण्यासाठी सायबर गुन्हेगारांनी आता एक नवीन क्लृप्ती शोधून काढली आहे.

तुमच्या बँक खात्यात अचानक काही पैसे जमा होतात आणि त्यानंतर लगेच एखाद्या अनोळखी व्यक्तीचा फोन येतो: “माझ्याकडून चुकून तुमच्या खात्यावर पैसे पाठवले गेले आहेत, कृपया तेवढे पैसे परत पाठवा!” जर असा प्रकार तुमच्यासोबत घडला, तर चुकूनही लगेच पैसे परत पाठवण्याची घाई करू नका.

देशातील सर्वात मोठी बँक असलेल्या स्टेट बँक ऑफ इंडियाने (SBI) ग्राहकांना अशा प्रकारच्या ‘जंप्ड डिपॉझिट स्कॅम’ (Wrong Transfer / UPI Scam) बाबत सतर्क राहण्याचा इशारा दिला आहे.

सायबर भामटे कशी करतात फसवणूक? (Modus Operandi)

हा घोटाळा अत्यंत हुशारीने आणि सामान्य माणसाच्या प्रामाणिकपणाचा गैरफायदा घेऊन केला जातो:

1. पहिली पायरी (लहान रक्कम ट्रान्सफर करणे): भामटे आधी तुमच्या UPI आयडीवर किंवा थेट बँक खात्यात मुद्दाम ₹५०, ₹१०० किंवा ₹५०० सारखी छोटी रक्कम ट्रान्सफर करतात.
2. भावनिक फोन कॉल: लगेचच फोन करून अत्यंत नम्रपणे किंवा रडवेला आवाज काढून सांगतात की, “माझ्या बहिणीला किंवा आजारी आईला पैसे पाठवत होतो, घाईत तुमच्या नंबरवर आले. कृपया ते पैसे लगेच परत करा.”
3. UPI Payment Request पाठवणे: पैसे परत मिळवण्यासाठी ते तुम्हाला थेट एका UPI लिंकवर किंवा पेमेंट ॲपमध्ये पाठवलेल्या ‘Collect Request / Pay Request’ वर क्लिक करायला लावतात.
4. मोठ्या रकमेची चोरी: तुम्ही समोर आलेली विनंती न तपासता घाईघाईत तुमचा UPI PIN टाकता. तो पिन टाकताच तुमचे स्वतःचे हजारो रुपये खात्यातून गायब होतात.

फसवणुकीपासून स्वतःला कसे वाचवायचे? UPI Alert

बँक खात्यातील कष्टाचे पैसे सुरक्षित ठेवण्यासाठी खालील नियम नेहमी लक्षात ठेवा:

• पैसे स्वीकारण्यासाठी कधीही पिन लागत नाही: हा बँकिंगचा सुवर्णनियम नेहमी लक्षात ठेवा—कोणत्याही व्यक्तीकडून पैसे खात्यात येण्यासाठी (Receive करण्यासाठी) कधीही UPI PIN टाकण्याची गरज नसते. UPI PIN हा फक्त आणि फक्त पैसे खात्यातून दुसऱ्याला पाठवण्यासाठीच टाकावा लागतो.
• स्वतःहून परस्पर पैसे पाठवू नका: समोरच्या व्यक्तीने कितीही विनवणी केली किंवा धमकी दिली, तरी परस्पर गुगल पे, फोनपे किंवा पेटीएमवरून पैसे ट्रान्सफर करू नका.
• बँकेचा अधिकृत मार्ग सुचवा: फोन करणाऱ्या व्यक्तीला स्पष्ट सांगा: “पैसे चुकून आले असतील तर तुम्ही तुमच्या बँकेत जाऊन रीतसर ‘Wrong Transfer’ चा अर्ज करा, आमची बँक पडताळणी करून ते पैसे अधिकृतरीत्या परत करेल.”
• गोपनीय माहिती शेअर करू नका: कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला बँक खात्याचा तपशील, आलेला OTP, ATM कार्डचे आकडे किंवा पासवर्ड सांगू नका.

अचानक अनोळखी पैसे जमा झाल्यास काय करावे?

जर तुमच्या खात्यात खरोखरच कोणीतरी अनोळखी व्यक्तीने पैसे पाठवले असतील, तर खालील कृती करा:

1. बँक स्टेटमेंट तपासा: आधी स्वतःच्या नेट बँकिंग किंवा ॲपमध्ये जाऊन खरोखरच पैसे जमा झाले आहेत का, की केवळ बनावट एसएमएस (Fake SMS) आला आहे, याची खात्री करा.
2. बँकेच्या शाखेशी संपर्क साधा: जवळच्या बँक शाखेत जाऊन किंवा अधिकृत कस्टमर केअर नंबरवर फोन करून सांगा की खात्यात अनोळखी ट्रान्झॅक्शन दिसत आहे.
3. रक्कम खर्च करू नका: आलेली रक्कम अनोळखी असल्यास ती परस्पर खर्च करू नका; बँकेला अधिकृतरीत्या ती रक्कम मूळ पाठवणाऱ्याच्या खात्यात रिव्हर्स (Reverse) करू द्या.

सायबर फसवणूक झाल्यास त्वरित येथे तक्रार करा

जर तुमच्या खात्यातून अशा फसवणुकीमुळे पैसे कापले गेले असतील, तर एका मिनिटाचाही विलंब न करता पुढील पावले उचला:

• सायबर हेल्पलाईन: केंद्र सरकारच्या अधिकृत सायबर हेल्पलाईन १९३० (1930) वर त्वरित कॉल करा. घटनेनंतर पहिल्या काही तासांत (Golden Hours) तक्रार केल्यास चोरीला गेलेली रक्कम रोखणे शक्य होते.
• अधिकृत पोर्टल: राष्ट्रीय सायबर क्राईम पोर्टल (cybercrime.gov.in) वर ऑनलाइन तक्रार दाखल करा.
• बँक खाते तात्काळ ब्लॉक करा: तुमच्या बँकेला फोन करून संबंधित UPI सेवा आणि बँक खाते सुरक्षिततेसाठी तात्पुरते गोठवण्यास सांगा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१. कोणी चुकून पैसे पाठवले तर ते परस्पर परत करणे कायदेशीररीत्या योग्य आहे का?

नाही. परस्पर पैसे पाठवल्यास सायबर गुन्हेगार मनी लाँड्रिंग किंवा फसवणुकीच्या रॅकेटमधील बेकायदेशीर पैसे तुमच्या खात्यात फिरवून तुम्हाला अडचणीत आणू शकतात. नेहमी बँकेच्या अधिकृत रिव्हर्सल प्रक्रियेचाच वापर करा.

२. बनावट मेसेज (Fake SMS) कसा ओळखावा?

बँकेचे अधिकृत मेसेज विशिष्ट हेडरने (उदा. AX-SBIINB, VM-HDFCBK) येतात आणि मेसेजमध्ये खात्यातील एकूण अद्ययावत शिल्लक (Balance) स्पष्ट दिसते. वैयक्तिक १० अंकी मोबाईल नंबरवरून आलेले मेसेज हे १००% बनावट असतात.

३. ‘कलेक्ट रिक्वेस्ट’ (Collect Request) आल्यावर काय करावे?

अनोळखी व्यक्तीकडून फोनपे, गुगल पे किंवा पेटीएमवर आलेली कोणतीही Collect/Pay रिक्वेस्ट सरळ ‘Decline’ (नाकारा) करावी किंवा ब्लॉक करावी.

१८८० सालापासूनचे जुने खाते उतारे आणि जमिनीची माहिती आता घरबसल्या मोबाईलवर Old Land Records