महाराष्ट्रातील उच्च व व्यावसायिक शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जाती (SC) आणि नवबौद्ध प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी समोर येत आहे. अनेक गुणवंत विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी मोठ्या शहरांमध्ये जावे लागते, मात्र शासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळाल्यामुळे राहण्याचा आणि खानावळीचा मोठा प्रश्न निर्माण होतो. अशा गरजू विद्यार्थ्यांना आर्थिक अडचण भासू नये, यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागामार्फत ‘भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना’ राबवली जाते. या योजनेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना निवास, भोजन आणि शैक्षणिक साहित्यासाठी वार्षिक ३८ हजार ते ६० हजार रुपयांपर्यंतची थेट आर्थिक मदत दिली जाते.
स्वाधार योजनेअंतर्गत मिळणारी आर्थिक मदत आणि शहरांचे वर्गीकरण
या योजनेची रचना विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाच्या ठिकाणानुसार म्हणजेच शहरांच्या वर्गीकरणानुसार तयार करण्यात आली आहे. मुंबई, पुणे, नागपूर आणि इतर महानगर क्षेत्रांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वार्षिक ६० हजार रुपयांपर्यंतचे आर्थिक सहाय्य मिळते. विभागीय शहरांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्यांना ५१ हजार रुपये, इतर सर्व जिल्हा ठिकाणांच्या ठिकाणी ४३ हजार रुपये आणि तालुका पातळीवरील ठिकाणी शिक्षण घेत असलेल्या विद्यार्थ्यांना ३८ हजार रुपयांचे वार्षिक अनुदान दिले जाते. यामध्ये भोजन भत्ता, निवास भत्ता, निर्वाह भत्ता आणि अभ्यासक्रमाच्या स्वरूपानुसार शैक्षणिक साहित्यासाठी अतिरिक्त ५ हजार रुपयांपर्यंतचा निधी समाविष्ट असतो.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक असणारे पात्रता निकष
स्वाधार योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी शासनाने काही महत्त्वाचे निकष निश्चित केले आहेत. अर्ज करणारा विद्यार्थी हा महाराष्ट्राचा मूळ रहिवासी असावा आणि तो अनुसूचित जाती किंवा नवबौद्ध प्रवर्गातील असणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्याने शासकीय वसतिगृहासाठी अर्ज केला असावा, परंतु जागा उपलब्ध नसल्यामुळे प्रवेश मिळालेला नसावा. तसेच विद्यार्थी ज्या शहरात शिकत आहे, त्या शहराचा तो स्थानिक रहिवासी नसावा. विद्यार्थ्यांच्या पालकांचे वार्षिक उत्पन्न अडीच लाख रुपयांपेक्षा जास्त असावे लागत नाही, आणि मागील परीक्षेत किमान ५० टक्के गुण मिळवणे आवश्यक असते.
अर्ज करण्यासाठी कोणकोणती कागदपत्रे तयार ठेवावीत
स्वाधार योजनेचा अर्ज करण्यासाठी विद्यार्थ्यांकडे काही महत्त्वाची कागदपत्रे असणे अनिवार्य आहे. यामध्ये विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड जे बँक खात्याशी लिंक असावे, जातीचे प्रमाणपत्र, सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेला उत्पन्नाचा दाखला, महाराष्ट्राचे अधिवास प्रमाणपत्र, मागील वर्षाची गुणपत्रिका आणि महाविद्यालय प्रवेश पावती किंवा बोनाफाईड प्रमाणपत्र समाविष्ट असते. तसेच वसतिगृहात प्रवेश न मिळाल्याचे घोषणापत्र, खोलीचे भाडेकरार पत्र आणि आधार सीडेड बँक पासबुकची प्रत जोडणे आवश्यक असते.
स्वाधार योजनेसाठी अर्ज करण्याची ऑनलाइन व ऑफलाइन पद्धत
या योजनेसाठी पात्र विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही पद्धतींनी अर्ज करता येतो. ऑनलाइन अर्ज करण्यासाठी सामाजिक न्याय विभागाच्या अधिकृत पोर्टलला किंवा महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलला भेट देऊन नोंदणी करावी लागते. तिथे आपली माहिती भरून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. जर ऑनलाइन प्रक्रियेत कोणतीही अडचण आली, तर विद्यार्थी संबंधित जिल्ह्याच्या सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण कार्यालय येथे जाऊन अर्ज मिळवू शकतात आणि कागदपत्रे जोडून तो थेट तिथे जमा करू शकतात.
